विराटनगर । पूर्वी पहाडी जिल्लाहरूमा मनाइने देवाली पर्व केवल एक धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभएर समुदायलाई एकतामा बाँध्ने एक सांस्कृतिक सेतु पनि हो ।
सहरीकरण र आधुनिकताको दौडमा पातलिँदै गएका पहाडी गाउँहरू वर्षमा यही विशेष अवसरमा फेरि प्राण पाउँछन्।
देवाली अर्थात् कुल पूजाको समयमा विदेशिएका, सहर बसाइँ सरेका र पढाइका लागि टाढा गएका सन्तानहरू आफ्नो जरा खोज्दै घर फर्कन्छन् ।
यस अवसरमा गाउँको एकान्त वातावरण अचानक जीवन्त बन्छ । वृद्धवृद्धा र बालबालिकाहरूको सामान्य बस्तीमा रौनक छाउँछ ।
यो क्षेत्री समुदायको परम्परागत पर्व भए पनि यसको सामाजिक महत्व जातीय सीमा नाघेर फैलिएको छ ।
अन्य समुदायका मानिसहरू पनि उत्सुकता र सम्मानका साथ यस अनुष्ठानमा सहभागी हुन्छन्, जसले सामुदायिक सद्भाव र सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई बलियो बनाउँछ ।
देवालीको अनुष्ठान दुई दिनसम्म चल्छ। पहिलो दिन कुल धामीहरूले विशेष मन्त्रोच्चारण गर्दै बोका पूजा गर्छन् र पवित्र स्थानहरू (थान) निर्माण गर्छन् ।
दोस्रो दिन बिहानैदेखि धामीहरू चमर र घण्टी बोकेर नाच्दै, उफ्रिँदै थानतिर प्रस्थान गर्छन् ।
त्यहाँ बोका बलि दिइन्छ र धामीहरूले रगत ग्रहण गर्दै थान परिक्रमा गर्छन् । यो दृश्य हेर्न विभिन्न जातजातिका मानिसहरू जम्मा हुन्छन्, जसले अनुष्ठानलाई एक सामूहिक उत्सवको रूप दिन्छ ।
सन्ध्याकालमा गाउँभरका छिमेकी र आफन्तहरूलाई भोजमा निम्त्याइन्छ । यो भोज भोजन मात्र नभएर सम्बन्धहरूलाई ताजा गर्ने, पारिवारिक बन्धन कायम राख्ने र सामुदायिक एकता प्रदर्शन गर्ने अवसर हो ।
आधुनिक समयमा पनि देवाली जस्ता परम्परागत उत्सवहरूको महत्व घट्दैन, बरु बढ्दै जान्छ । यिनले हाम्रो सांस्कृतिक पहिचान जोगाउँछन्, विस्मृतिको खतरामा परेका रीतिथितिलाई संरक्षण गर्छन् र सामाजिक सद्भाव कायम राख्छन् ।
विश्वव्यापीकरणको युगमा जरासँग जोडिने यस्ता अवसरहरू हाम्रा परम्पराको निरन्तरताको प्रतीक हुन् ।
देवाली अन्ततः हाम्रो सामूहिक स्मृति, सांस्कृतिक सम्पदा र सामाजिक ताना-बानाको संरक्षक हो। यसले हामीलाई याद दिलाउँछ कि हाम्रो अस्तित्व केवल व्यक्तिगत मात्र होइन, तर एक समुदायको अविभाज्य अंग पनि हो, जसका जरा हाम्रा पुर्खाहरूको परम्परामा गहिरो गाडिएका छन् ।
