अधिकांश नेपालीको मनपर्ने खाजा मध्ये मःम एक हो ।
मिठो भएकोले बच्चा, युवा तथा वृद्ध उमेरका सबले मःम खान रुचाउने गरेको पाइन्छ । रेष्टुरेन्टको मेनुमा जतिसुकै आँखा लगाएपनि नेपालीले मगाउने भनेको मःम नै हो ।
होटल, रेस्टुरेन्टमा सजिलै पाइने, बनाउन पनि सजिलो हुने हुदा धेरैले दिउसो खाइने खाजाको रुपमा मःम नै खाने गर्छन् । अहिले बजारमा बफ, चिकेन, मटन, भेज, फिस, पनीरलगायतका धेरै स्वादमा पाइने मःम पाइन्छ । यी मःमको परिकार फरक–फरक हुन्छन् ।
घरमा पनि मानिसहरूले मःम बनाएर खान थालेका छन् । दैनिक रुपमा वा निरन्तर मःम धेरै खानु स्वास्थ्यको लागि हानिकारक हुन्छ ।
मःम बनाउनका लागि गहुँको परिस्कृत आँटा मैदाको प्रयोग गरिन्छ । मैदामा फाइबर हुँदैन । मैदामा एज़ोडी-कार्बोना माइड, बेन्जोइल परअक्साइड हुन्छ ।
साथै, मैदाको पिठोलाई नरम बनाउनका लागी एलोक्सान राखिएको हुन्छ जुन स्वास्थ्यको लागि राम्रो मानिदैन । मःम मात्र नभएर मैदाबाट बनेका हरेक खानालाई नियमित सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागी हानिकारक हुन्छ ।
मैदाको अत्याधिक सेवनले शरीरमा सुगरको मात्रा बढ्छ र सुगर बढ्दा रगतमा ग्लुकोज जम्ने गर्छ । मःमको अत्यधिक वा नियमित सेवनले मधुमेहको खतरा धेरै गुणा बढ्छ । यसले मोटोपनाको समस्या पनि बढाउँछ ।
साथै शरीरमा केमिकल रियाक्सन हुने हुदा मुटु सम्बन्धि रोग लाग्ने सम्भावना पनि बढ्ने गर्छ । मःमको अत्याधिक सेवनले पाचन प्रक्रियामा गडबड गराएर अपच, कब्जियत लगायत अन्य पेट सम्बन्धि समस्या उत्पन्न गराउँछ ।
होटेलमा बनाइने प्राय जसो मोमो भित्र प्रयोग गरिने तरकारी, मासु, बोसो तथा मसलाको गुणस्तर कस्तो हुन्छ भनेर थाहा हुदैन । यसबाहेक बजारमा सजिलै बनाउन सकिने भन्दै फ्रोजन मःम (मःम बनाएर फ्रिजमा राखिएको जसलाई खान अगाडी स्टिम वा उमालेर खान सकिन्छ) पनि पाइन थालेको छ ।
यो कहिले बनाएको भनेर नहेरी प्रयोग गरेमा वा कम गुणस्तरको सामान प्रयोग गरि बनाइएको मःमको सेवन गर्नाले पनि विभिन्न प्रकारको रोग निम्तिन सक्छ । त्यसैले मःम खान मनलागेमा सजिलै घरमा बनाएर मःम खान सकिन्छ ।
घरमा बनाउने मःममा ताजा मासु वा तरकारीको प्रयोग गरि ठिक्क मसला राखेर बनाउन सकिन्छ । साथै, स्वास्थ्यका हिसाबले हेर्दा मःम बनाउनका लागि आँटाको प्रयोग फाइदाजनक हुन्छ ।
