नेपालमा जाडो मौसम नजिकिँदै छ। जाडो मौसम सुरु भएसँगै तापक्रम घट्दै जान्छ। चिसो मौसममा शरीरलाई न्यानो राख्नुका साथै खानपान, सरसफाइ, व्यायाम र पर्याप्त आराममा पनि ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोग भएका व्यक्तिले जाडोमा आफ्नो स्वास्थ्यप्रति थप सावधानी अपनाउनुपर्छ।
जाडोमा रुघाखोकी, घाँटी दुख्ने, श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या, छालामा सुख्खापनलगायत समस्या देखिन सक्छन्। दैनिक जीवनमा केही सरल बानी अपनाएमा यस्ता समस्याबाट बच्न र शरीरलाई स्वस्थ राख्न सकिन्छ।
१. शरीरलाई न्यानो राख्नुहोस्
जाडोमा शरीरको तापक्रम सन्तुलित राख्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। मौसमअनुसार न्यानो कपडा लगाउनुहोस्। विशेषगरी बिहान र बेलुका चिसो बढी हुने भएकाले टोपी, मोजा, ज्याकेट वा स्वेटरको प्रयोग गर्न सकिन्छ।
एकैपटक धेरै बाक्लो कपडा लगाउनुभन्दा आवश्यकताअनुसार तह-तहमा कपडा लगाउनु उपयोगी हुन्छ। भिजेको कपडा लगाएर लामो समय नबस्नुहोस्।
२. पौष्टिक र तातो खाना खानुहोस्
जाडोमा शरीरलाई पर्याप्त ऊर्जा र पोषण आवश्यक हुन्छ। दैनिक खानामा दाल, गेडागुडी, हरियो सागसब्जी, फलफूल, अण्डा, दूध तथा अन्य पोषिलो खाद्य पदार्थ समावेश गर्नुहोस्।
तातो झोल, सुप, दाल वा अन्य घरमै तयार गरिएका पौष्टिक परिकारले शरीरलाई न्यानो राख्न र पर्याप्त पोषण दिन मद्दत गर्छन्। अत्यधिक चिल्लो, गुलियो वा प्रशोधित खानेकुरा भने सीमित गर्नु राम्रो हुन्छ।
३. पानी पिउन नबिर्सनुहोस्
जाडोमा तिर्खा कम लाग्ने भएकाले धेरै मानिसले पर्याप्त पानी पिउँदैनन्। तर शरीरलाई वर्षभरि नै पर्याप्त तरल पदार्थ आवश्यक हुन्छ।
तिर्खा नलागे पनि नियमित रूपमा पानी पिउने बानी बसाल्नुहोस्। धेरै चिसो पानी मन नपरे सामान्य तापक्रमको वा मनतातो पानी लिन सकिन्छ।
४. नियमित शारीरिक गतिविधि गर्नुहोस्
चिसो भयो भन्दैमा दिनभरि निष्क्रिय भएर बस्नु स्वास्थ्यका लागि राम्रो होइन। आफ्नो उमेर र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार नियमित हिँडडुल, स्ट्रेचिङ वा हल्का व्यायाम गर्नुहोस्।
बाहिर अत्यधिक चिसो वा कुहिरो भएको समयमा व्यायाम गर्न असहज भए घरभित्रै हल्का शारीरिक गतिविधि गर्न सकिन्छ।
५. हातको सरसफाइमा ध्यान दिनुहोस्
जाडोमा रुघाखोकी तथा अन्य श्वासप्रश्वाससम्बन्धी संक्रमण फैलिन सक्छन्। खाना खानुअघि, शौचालय प्रयोग गरेपछि र बाहिरबाट घर आएपछि साबुनपानीले हात धुने बानी बसाल्नुहोस्।
खोक्दा वा हाच्छ्युँ गर्दा मुख र नाक छोप्नुहोस्। बिरामी व्यक्तिसँग नजिकको सम्पर्कमा रहँदा आवश्यक सावधानी अपनाउनु पनि उपयोगी हुन्छ।
६. छालालाई सुख्खा हुनबाट जोगाउनुहोस्
चिसो र सुख्खा हावाका कारण छाला सुख्खा, खस्रो वा चिलाउने हुन सक्छ। नुहाएपछि छाला धेरै सुक्न नदिई उपयुक्त मोइस्चराइजर प्रयोग गर्न सकिन्छ।
धेरै तातो पानीले लामो समयसम्म ननुहाउनुहोस्, किनकि यसले छालाको प्राकृतिक तेल घटाएर सुख्खापन बढाउन सक्छ।
७. कोठामा हावा र घामको उचित व्यवस्था गर्नुहोस्
जाडोमा झ्याल-ढोका सधैँ बन्द गरेर बस्नु उचित हुँदैन। मौसमअनुसार कोठामा ताजा हावा आउने व्यवस्था गर्नुहोस् र सम्भव भए घाम लाग्दा केही समय घाम ताप्नुहोस्।
तर घाम ताप्दा अत्यधिक समय बस्ने वा छालामा जलन हुने गरी बस्नु आवश्यक छैन।
८. धुवाँ र आगोबाट सावधान रहनुहोस्
जाडोमा कोठा तताउन दाउरा, कोइला, ग्यास वा अन्य इन्धन बाल्ने चलन कतिपय ठाउँमा हुन्छ। बन्द कोठामा यस्ता स्रोत प्रयोग गर्दा धुवाँ तथा कार्बन मोनोअक्साइड जम्मा भएर गम्भीर जोखिम निम्तिन सक्छ।
कोठा तताउने साधन प्रयोग गर्दा पर्याप्त भेन्टिलेसनको व्यवस्था गर्नुहोस्। सुतिरहेको अवस्थामा आगो वा जोखिमपूर्ण ताप दिने साधन खुला रूपमा छोड्नु हुँदैन।
९. पर्याप्त निद्रा र आराम लिनुहोस्
स्वस्थ रहन पर्याप्त र नियमित निद्रा आवश्यक हुन्छ। राति धेरै ढिलोसम्म जाग्राम बस्ने बानी घटाउनुहोस् र सकेसम्म नियमित समयमा सुत्ने तथा उठ्ने प्रयास गर्नुहोस्।
थकान, तनाव र अनियमित दिनचर्याले शरीरको समग्र स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ।
१०. बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकको विशेष ख्याल गर्नुहोस्
बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकले चिसो मौसममा आफ्नो शरीरको तापक्रम कायम राख्न थप कठिनाइ अनुभव गर्न सक्छन्। उनीहरूलाई मौसमअनुसार न्यानो कपडा लगाइदिनुहोस्, पौष्टिक खाना र पर्याप्त तरल पदार्थ उपलब्ध गराउनुहोस् र स्वास्थ्यमा असामान्य परिवर्तन देखिएमा ध्यान दिनुहोस्।
दीर्घरोग भएका व्यक्तिले चिकित्सकले दिएको औषधि नियमित रूपमा लिनु र आवश्यक स्वास्थ्य जाँच गराइरहनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
– जाडोमा यी कुरामा विशेष ध्यान दिनुहोस्
– मौसमअनुसार न्यानो कपडा लगाउने
– पौष्टिक र सन्तुलित खाना खाने
– नियमित पानी पिउने
– हात सफा राख्ने र व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिने
– नियमित हल्का व्यायाम गर्ने
– पर्याप्त निद्रा लिने
– छालामा आवश्यक मोइस्चराइजर प्रयोग गर्ने
– कोठामा पर्याप्त हावा आवतजावत गराउने
– आगो, कोइला तथा अन्य ताप दिने साधन सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्ने
– स्वास्थ्यमा असामान्य समस्या देखिएमा समयमै स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिने
