गर्मी मौसमले दैनिक जीवनशैलीसँगै स्वास्थ्यमा पनि प्रत्यक्ष असर पार्छ। तापक्रम बढ्दै जाँदा शरीरले धेरै पसिना निकाल्छ, जसका कारण पानी र आवश्यक खनिज पदार्थको कमी हुन सक्छ। समयमै सावधानी नअपनाउँदा निर्जलीकरण (डिहाइड्रेसन), हीट स्ट्रोक, झाडापखाला, फुड पोइजनिङ तथा अन्य स्वास्थ्य समस्या देखिन सक्छन्। त्यसैले गर्मीयाममा आफ्नो स्वास्थ्यप्रति सचेत रहन आवश्यक हुन्छ।
१. प्रशस्त पानी पिउनुहोस्
गर्मीमा शरीरबाट धेरै पसिना निस्कने भएकाले पानीको आवश्यकता पनि बढ्छ। तिर्खा लागेपछि मात्र होइन, नियमित रूपमा पर्याप्त पानी पिउने बानी बसाल्नुपर्छ। नरिवलको पानी, कागतीपानी, झोलिलो खानेकुरा तथा प्राकृतिक फलफूलको रसले पनि शरीरमा पानीको मात्रा सन्तुलित राख्न मद्दत गर्छ।
२. स्वस्थ र ताजा खाना खानुहोस्
गर्मीमा बासी, खुला तथा अस्वच्छ खाना खाँदा फुड पोइजनिङ र झाडापखालाको जोखिम बढ्छ। सकेसम्म ताजा पकाएको खाना, मौसमी फलफूल, हरियो सागसब्जी र झोलिलो परिकार सेवन गर्नु राम्रो हुन्छ। अत्यधिक तेल, मसला तथा चिल्लोयुक्त खानाको सेवन कम गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
३. चर्को घामबाट जोगिनुहोस्
विशेषगरी बिहान ११ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म घामको ताप अत्यधिक हुने भएकाले अनावश्यक रूपमा बाहिर ननिस्कनु राम्रो हुन्छ। यदि बाहिर जानै परे छाता, टोपी वा सनग्लास प्रयोग गर्नुका साथै सकेसम्म छायायुक्त स्थानमा बस्ने प्रयास गर्नुपर्छ।
४. हल्का र सुतीका कपडा लगाउनुहोस्
सुतीका कपडाले पसिना सजिलै सोस्ने भएकाले शरीरलाई सहज र चिसो महसुस गराउँछ। हल्का र फुस्रो रंगका कपडाले पनि घामको ताप कम सोस्ने भएकाले गर्मीबाट केही राहत मिल्छ।
५. शरीरलाई चिसो राख्नुहोस्
धेरै गर्मी महसुस हुँदा अनुहार, हात र घाँटी चिसो पानीले धुने, राम्रो हावापानी भएको कोठामा बस्ने तथा आवश्यक परे पंखा वा अन्य शीतल वातावरणको प्रयोग गर्ने बानीले शरीरको तापक्रम सन्तुलित राख्न सहयोग गर्छ।
६. नियमित व्यायाम गर्नुहोस्, तर सही समयमा
व्यायाम स्वास्थ्यका लागि आवश्यक भए पनि गर्मीयाममा दिउँसोको समयमा व्यायाम गर्नु उपयुक्त हुँदैन। बिहान वा साँझको तुलनात्मक रूपमा चिसो समयमा हल्का व्यायाम, योग वा हिँडडुल गर्नु राम्रो हुन्छ।
७. सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनुहोस्
गर्मीमा ब्याक्टेरिया र भाइरस छिटो फैलिन सक्छन्। खाना खानुअघि साबुनपानीले हात धुने, सुरक्षित पिउने पानी प्रयोग गर्ने र भान्साको सरसफाइ कायम राख्ने बानीले धेरै संक्रमणबाट बच्न सकिन्छ।
८. पर्याप्त आराम र निद्रा लिनुहोस्
उच्च तापक्रमले शरीरलाई छिट्टै थकित बनाउँछ। त्यसैले दैनिक ७-८ घण्टा पर्याप्त निद्रा लिनुका साथै अत्यधिक शारीरिक श्रमबाट जोगिनु आवश्यक हुन्छ।
९. बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकको विशेष हेरचाह गर्नुहोस्
बालबालिका, गर्भवती महिला तथा ज्येष्ठ नागरिकमा गर्मीको असर छिटो देखिन सक्छ। उनीहरूलाई नियमित पानी पिउन लगाउने, चिसो वातावरणमा राख्ने र स्वास्थ्यमा कुनै असामान्य लक्षण देखिए तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिने व्यवस्था गर्नुपर्छ।
१०. हीट स्ट्रोकका लक्षण चिन्नुहोस्
अत्यधिक गर्मीका कारण टाउको दुख्ने, रिंगटा लाग्ने, अत्यधिक कमजोरी महसुस हुने, वान्ता हुने, शरीरको तापक्रम असामान्य रूपमा बढ्ने वा बेहोस हुनेजस्ता लक्षण देखिएमा त्यसलाई सामान्य रूपमा लिनु हुँदैन। बिरामीलाई तत्काल चिसो स्थानमा सारेर प्राथमिक उपचार गर्दै नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा लैजानुपर्छ।
