प्राणीशास्त्रका उपप्राध्यापक तथा वातावरणका जानकार रामचन्द्र अधिकारी । विराटनगर। केही सयमयता वन्यजन्तु र मानवबीचको द्वन्द्व उत्कर्षमा पुगेको छ ।
त्यसमा पनि हात्ती र बाँदरका कारण मान्छे आफ्नो बसोबास छोड्न बाध्य भएका छन् भने वन्यजन्तु वा मान्छेको मृत्यु नै भएका कैयौं घटना पनि छन् ।
चारकोसे झाडीबीचमा पर्ने पूर्व–पश्चिम राजमार्गतिर बाँदरको संख्या बाक्लै देख्न सकिन्छ ।
जहाँ मान्छेले आहार दिएर बाँदरलाई पल्काएका कारण उनीहरू जंगली कन्दमुलमै निर्भर हुनुपर्ने बाध्यता टरेको छ ।
त्यसबाहेक मठ–मन्दिर प्रसाद दिइने, जंकफुडसम्म खान पाउने हुँदा बाँदर मानिसँग पल्किएको बुझ्न सकिन्छ ।
यसरी बाँदर मानवबस्तीमा छिरेर मान्छेलाई त्राहिमाम बनाउने कुरामा स्वयम् मानिसहरू नै दोषी रहेको विज्ञ बताउँछन् ।
प्राणीशास्त्रका उपप्राध्यापक तथा वातावरणका जानकार रामचन्द्र अधिकारी मान्छेले पल्काएर बाँदर मानवबस्तीमा छिर्नेगरेको बताउँदै उनीहरूको अस्तित्व जोगाइराख्न पनि मानवले भूमिका खेलेको बताउँछन् ।
विविध कारणले गर्दा बाँदरको संख्या पहिलेको तुलनामा बढेको र गाउँ पसेर दुःख दिनेक्रम पनि बढेको उनको ठम्याइ छ ।
बसाईं सरेर तराई झर्ने प्रवृत्तिका कारण पहाडी क्षेत्रमा मानिसको चहलपहल घटेपछि बाँदरको प्रभुत्व बढेको अधिकारी बताउँछन् ।
विशेषगरी पहाडी क्षेत्रमा बसाइसराइदर बढ्नुको कारणमध्ये बाँदरले दुःख दिनु पनि एक रहेको उनी सुनाउँछन् ।
‘अरू जनावरलाई संरक्षण गर्दैगर्दा बाँदर आफैं संरक्षित बनेर आए,’ अधिकारी भन्छन्, ‘अर्को कारण भनेको मान्छेहरूले बाँदरलाई प्रशस्तै खानेकुरा उपलब्ध गराइदिए, जसले गर्दा उनीहरूले जंगलमा भोकै मर्नुपर्ने बाध्उता ट¥यो । पहाडी क्षेत्रमा मानवबस्ती भने घट्दो छ, वनक्षेत्र बढ्दो छ । खाली भएका घर–गोदाम बाँदरको राम्रो बासस्थान बनेको छ । जसले गर्दा बाँदरको संख्या निरन्तर उकालो लाग्दो छ ।’
बाँदर नियन्त्रण गने मांसाहारी जीव नभएका हुनाले पनि बाँदरको संख्या बढिरहेको हुनसक्ने उनको आँकलन छ ।
‘बाँदर अत्यन्तै अनुकुलित जनावर हो, उसले समयानुकुल आफ्नो आहारमा पविर्तन गर्दै लगेको छ,’ उनले थपे, ‘यसैले जंगली स्रोत नपाएको खण्डमा उसले घरभित्र पसेर अन्नअनाज तथा फलफूल चोरी खान्छ । सहरी क्षेत्रमा बाँदरले मागेर आफ्नो पेट पाल्ने गरेको छ ।’
बाँदरको बानी–व्यहोरा र स्वभावमा पनि समयकालसँगै परिवर्तन हुँदै आएको अधिकारी बताउँछन् ।
‘पहिले बाँदर जंगलका कन्दमूलमै निर्भर रहन्थ्यो । मान्छेसँग टाढै रहन्थ्यो । तर, विस्तारै मान्छेका बालीमा पल्क्यो । मान्छे स्वयम्ले खानेकुरा दिनथालेपछि ऊ मानिससँग डराउन छोड्यो बरु उल्टै आक्रमक रूपमा प्रस्तुत हुँदै लुटेर खान थाल्यो ।’
मान्छेसँग बाँदर पल्किएजस्तै बाघ पनि मानवतिर आकिर्षत भएमा भयावहको अवस्था सिर्जना हुने उनी बताउँछन् ।
