cute little mouse अस्ट्रेलियाका विशाल कृषि क्षेत्रमा फैलिएको मुसा प्रकोपले किसानहरूलाई गम्भीर संकटमा पारेको छ।
घर, गोदामदेखि लिएर खेतबारीसम्म मुसाहरू अनियन्त्रित रूपमा फैलिँदा अन्नबाली नष्ट हुनुका साथै करोडौं डलर बराबरको आर्थिक क्षति भइरहेको छ।
विशेषगरी पश्चिमी अस्ट्रेलिया र दक्षिण अस्ट्रेलियाका कृषि क्षेत्रहरू यतिबेला मुसा आतंकको चपेटामा परेका छन्। पश्चिमी अस्ट्रेलियाको मिंगिनेउ क्षेत्रमा १४ हजार हेक्टर जमिनमा गहुँ, क्यानोला, लुपिन र जौ खेती गरिरहेका किसानहरूले मुसाका कारण खेतीपाती जोगाउनै मुस्किल भएको बताएका छन्।
किसानहरूका अनुसार मुसाहरू खेतबारीमा मात्र सीमित छैनन्, घरभित्र, गोदाम, छत र एयर कन्डिसनसम्म पुगेका छन्। रातभरि मुसा दौडिने आवाज र दुर्गन्धका कारण सामान्य जीवनयापन समेत प्रभावित भएको छ।
यस वर्षको प्रकोप विगतका वर्षहरूको तुलनामा अझ भयावह बन्दै गएको कृषि विज्ञहरूको भनाइ छ। पश्चिमी अस्ट्रेलियामा मार्च महिनादेखि मुसाको संख्या तीव्र रूपमा बढ्न थालेको हो। केही क्षेत्रमा प्रति हेक्टर ८ हजारदेखि १० हजारसम्म मुसा भेटिएको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको छ।
जबकि विज्ञहरूका अनुसार प्रति हेक्टर ८०० मुसा भए पनि त्यसलाई गम्भीर प्रकोप मानिन्छ। अहिलेको अवस्था त्यसको कैयौं गुणा बढी रहेको बताइएको छ।विज्ञहरूका अनुसार मुसा तीव्र गतिमा प्रजनन गर्ने जीव भएकाले नियन्त्रणमा ल्याउन नसकिए अवस्था थप भयावह बन्न सक्छ।
यस वर्ष राम्रो उत्पादन भएका कारण खेतमा प्रशस्त अन्न उपलब्ध छ, जसले मुसालाई बाँच्न र विस्तार हुन सहज बनाएको छ। खेतमै पर्याप्त खाना पाएका मुसाहरू त्यहीँ बास बस्न थालेका छन्।किसानहरूका लागि समस्या यतिमै सीमित छैन। डिजेल, मल र अन्य कृषि सामग्रीको मूल्यवृद्धिले उत्पादन लागत बढिरहेको छ भने मुसाले बाली नष्ट गरेपछि उनीहरू थप आर्थिक संकटमा परेका छन्।
लगातारको तनाव, निद्राको समस्या र भविष्यप्रतिको चिन्ताले किसानहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर पर्न थालेको छ।यो अस्ट्रेलियाका लागि नयाँ समस्या भने होइन। सन् २०२१ मा न्यू साउथ वेल्स र क्वीन्सल्याण्ड राज्यमा देखिएको भीषण मुसा प्रकोपले जेलसम्म प्रभावित बनाएको थियो। मुसाले विद्युतीय प्रणाली र संरचनामा क्षति पुर्याएपछि केही कैदीलाई अन्यत्र सार्नुपरेको थियो। अहिले पनि त्यस्तै अवस्था दोहोरिने खतरा बढेको बताइन्छ।
मुसाको बढ्दो आतंक नियन्त्रण गर्न अस्ट्रेलियाली सरकारले कडा विषादी प्रयोग गर्न अनुमति दिएको छ। केही क्षेत्रमा मुसाको संख्या घट्न थालेको संकेत देखिए पनि धेरै किसान अझै डर र अनिश्चितताबीच खेती जोगाउने संघर्षमा छन्।अस्ट्रेलियाको यो संकटले कृषिमा वन्यजन्तु तथा कीटजन्य प्रकोप कति गम्भीर चुनौती बन्न सक्छ भन्ने स्पष्ट देखाएको छ।
यस्तै समस्या नेपालका किसानहरूले पनि भोगिरहेका छन्, तर यहाँको मुख्य चुनौती मुसा होइन, बाँदर आतंक बनेको छ। नेपालका पहाडी तथा मध्यपहाडी जिल्लाहरूमा बाँदरले मकै, आलु, फलफूल तथा तरकारी खेतीमा ठूलो क्षति पुर्याइरहेका छन्। किसानहरू दिनभर खेत कुरेर बस्न बाध्य छन् भने कतिपयले खेती नै छाडेका छन्।
बाँदरको त्रासले उब्जाउ जमिन बाँझो बन्ने क्रम समेत बढ्दो छ।केही वर्षअघि बेलायतमा पनि मुसाको संख्या करिब २५ करोड पुगेको अनुमान गरिएको थियो। त्यस्तै न्युजिल्यान्ड सरकारले सन् २०२३ मा मुसा नियन्त्रणका लागि देशव्यापी अभियान घोषणा गर्दै सन् २०५० सम्म देशलाई मुसामुक्त बनाउने महत्वाकांक्षी लक्ष्य अघि सारेको छ। यी घटनाहरूले मुसा तथा अन्य वन्यजन्तुजन्य प्रकोप केवल स्थानीय समस्या नभई विश्वव्यापी कृषि, खाद्य सुरक्षा र जनस्वास्थ्यसँग जोडिएको गम्भीर चुनौती बनेको संकेत गर्छन्।
अस्ट्रेलियामा फैलिएको मुसाको प्रकोप मौसमसँग मात्र नभएर, कृषि, वन्यजन्तु तथा कीटजन्य प्रकोपसँग पनि गम्भीर रूपमा जोडिएको छ । मुसाले करोडौं डलरको क्षति पुर्याउँदा किसानहरूको जीवन, मानसिक स्वास्थ्य र खाद्य उत्पादनमै असर परेको छ । यस्तै समस्या नेपालमा बाँदर आतंकका रूपमा देखिँदैछ, जहाँ किसानहरू खेती जोगाउनै संघर्ष गरिरहेका छन् ।
यसले विश्वभर खाद्य सुरक्षा अब ठूलो चुनौती बन्दै गएको संकेत गर्छ । समयमै वैज्ञानिक व्यवस्थापन, प्रभावकारी नियन्त्रण र किसानमैत्री नीति लागू गर्न नसके भविष्यमा यस्ता संकट अझ भयावह बन्न सक्ने खतरा बढ्दो छ ।
